2-4-4-2- فضای عمومی شهر(مکانی برای ملاقات)54
3-4-4-2- مفهوم عرصه عمومی55
4-4-4-2- اثعاد فرهنگی قلمرو عمومی55
5-4-4-2- عوامل موثر در محتوای فرهنگی و اجتماعی قلمروی عمومی58
6-4-4-2- متغیرهای فرهنگ شهری59
7-4-4-2- چارچوب سیاستگذاری فرهنگی59
-2-4-5اهمیت فضاهای شهری در گردشگری شهری در عصر رقابت پذیری60
-2-4-5-1تعریف و اهمیت گردشگری(توریسم)60
-2-4-5-2تاثیرات اقتصادی _ اجتماعی توریسم61
-2-4-5-3عوامل انگیزشی توریستها در دیدار از مناطق شهری61

-2-4-5-4عوامل مکانی و غیر مکانی توسعه گردشگری63
-2-4-6ابعاد رقابت پذیری گردشگری64
-2-4-7شهرهای رقابت پذیر اروپا65
5-2- خلاقیت66
-2-5-1تئوری های خلاقیت در شهرسازی67
-2-5-2نقد های وارد شده بر تئوری خلاقیت69
-2-5-3عوامل جاذب گروه خلاق از دبدگاه فلوریدا69
-2-5-4تحقیق مونتگومری72
6-2- بررسی جایگاه موضوع در تجارب جهانی74
مقدمه74
-2-6-1آماده سازی “ریگا” برای پروژه پایتخت فرهنگی اروپا در سال 201474
2-6-2- پروژه Superklin در دانمارک82
3-6-2- تجارب موجود احیاء مکان با رویکرد ایجاد محورهای فرهنگی85
1-3-6-2- برنامه ریزی فرهنگی برای شهر آلبوکروک85
2-3-6-2- برنامه ریزی فرهنگی در بوکهام هیلز شایر 2010 – 2005 (سیدنی)87
3-3-6-2- توسعه توریسم فرهنگی در شهر چند نژادی بیرمنگام89
4-6-2- تجارب جهانی در رابطه با ایجاد فضاهای گردشگری رقابت پذیر شهری91
1-4-6-2- تجربه روین91
2-4-6-2- روتردام (Rotterdam)92
3-4-6-2 – کپنهاگ93
7-2- نتیجه گیری و رویکرد نظری تحقیق95
فصل سوم: مدل تحلیل و روش شناسی پژوهش97
مقدمه98
1-3- روش تحقیق98
2-3- معرفی روش های مختلف98
3-3- معرفی روش مورد استفاده )مدل (TDCA101
1-3-3- اجزاء و مولفه های مدل TDCA103
1-1-3-3- ترکیب فعالیت ها103
2-1-3-3- تسهیلات حمایتی103
3-1-3-3- تجربه محیطی103
4-1-3-3- ارتباطات104
5-1-3-3- عملکرد گردشگری105
6-1-3-3- رضایت گردشگران105
4-3- معیارها و شاخص های تحقیق106
5-3- روشهای گرد اوری داده ها107
1-5-3- پرسشنامه107
1-1-5-3- پایایی پرسشنامه108

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

2-1-5-3- روایی پرسشنامه109
6-3- روش تجزیه و تحلیل109
1-6-3- تحلیل رگرسیون تک متغیره110
7-3- جمع بندی110
فصل چهارم: شناخت و تحلیل محیط مورد مطالعه111
مقدمه112
1-4- معرفی اجمالی محور فرهنگی – تفرجگاهی اراضی عباس آباد و موقعیت آن در شهر تهران112
2-4- تدقیق جایگاه و موقعیت عملکردی ـ کالبدی اراضی در سیستم شهری تهران113
3-4- سیر تحول شکل گیری و تغییرات اراضی عباس آباد117
1-3-4- تاریخچه عباس آباد117
2-3-4- پیشینه برنامه ریزی و توسعه در اراضی117
4-4- مطالعات پایه119
1-4-4- مطالعات اقلیم و محیط طبیعی119
1-1-4-4- تحلیل بخش اقلیم و محیط طبیعی120
2-4-4- سازمان فضایی ـ ادراکی120
1-2-4-4- تحلیل بخش مطالعات سازمان فضایی و ادراکی121
3-4-4- ساختارِ عملکرد ـ فعالیت و محیط اجتماعی ـ اقتصادی123
1-3-4-4- تحلیل ساختار عملکرد ـ فعالیت و محیط اجتماعی ـ اقتصادی.123
4-4-4- حمل و نقل و ترافیک124
1-4-4-4- تحلیل حمل و نقل و ترافیک124
5-4- انجام مطالعات تکمیلی برای شناخت و تحلیل وضعیت و موقعیت زمین‌های عباس‌آباد126
6-4- خلاصه‌ای از نتایج طرح‌های فرادست130
1-6-4- طرح مجموعه شهری تهران130
2-6-4- طرح جامع شهر تهران130
3-6-4- طرح جامع اراضی عباس‌آباد133
1-3-6-4- نتایج تحلیل گروه‌های مطالعاتی140
4-6-4- طرح تفصیلی اراضی عباس‌آباد141
1-4-6-4- فرایند برنامه‌ریزی در طرح جامع فضایی کالبدی عباس‌آباد141
2-4-6-4- ویژگی‌های تعیین شده برای حوزه‌های هفت‌گانه143
3-4-6-4- ساختار عمومی طرح جامع فضایی ـ کالبدی اراضی عباس‌آباد143
-4-6-4-4مشخصات قطعات زمین در عباس‌آباد146
7-4- جمع بندی162
فصل پنجم: ارزیابی رقابت پذیری اراضی عباس آباد163
مقدمه164
1-5- پرسشنامه165
1-1-5- ساختار پرسشنامه165
-5-1-2 توزیع پرسشنامه166
2-5- پرسش نامه استفاده کنندگان166
1-2-5- تحلیل ویژگی های استفاده کنندگان166
2-2-5- نتایج تحلیلی پرسشنامه استفاده کنندگان بر اساس آزمون KMO and Bartlett171
3-2-5- فرایند ارزیابی پرسشنامه مربوط به استفاده کنندگان بر اساس آزمون همبستگی173
1-3-2-5- ترکیب فعالیت ها173
2-3-5-2- تسهیلات حمایتی174
3-3-2-5- تجربه محیطی175
4-3-2-5- ارتباطات176
5-3-2-5- عملکرد گردشگری177
6-3-2-5- رضایت گردشگران178
3-5- پرسشنامه متخصصان181
1-3-5- نتایج تحلیلی پرسشنامه متخصصان بر اساس آزمون KMO and Bartlett181
2-3-5- فرایند ارزیابی پرسشنامه مربوط به متخصصان با استفاده از معادله رگرسیون182
1-2-3-5- ارزیابی میزان رقابت پذیری182
2-2-3-5- ارزیابی میزان جذابیت183
فصل ششم:جمع بندی، نتیجه گیری و ارائه پیشنهادات187
1-6- آزمون فرضیات پژوهش188
2-6- پیشنهادهای اجرایی188
1-2-6- توجه به عوامل تقویت کننده تجربه محیطی188
2-2-6- توجه به عوامل تقویت کننده ارتباطات189
1-2-2-6- تغییر اسم، برند و شعار محدوده گردشگری190
3-2-6- نکاتی برای شهرداری و شرکت نوسازی اراضی عباس آباد191
-36- پیشنهادهای پژوهشی191
منابع فارسی192
منابع انگلیسی193
منابع اینترنتی196
پیوست الف: پرسشنامه استفاده کنندگان از فضا197
پیوست ب: پرسشنامه متخصصان و خبرگان200
فهرست جداول
جدول شماره 1: مهم ترین تغییرات در رهیافت برنامه ریزی از سال 196722
جدول شماره 2 : شهرهای رتبه یک تا پنج در فهرست رتبه بندی اخیر31
جدول شماره 3: مولفه های برند سازی از دید کونکنیک40
جدول شماره 4 : سطوح رقابت پذیری45
جدول شماره 5 : تعاریف رقابت پذیری46
جدول شماره 6 : عوامل درونی موثر بر رقابت پذیری شهری49
جدول شماره 7: عوامل ضروری و معیارهای موفقیت از دید مونتگومری73
جدول شماره 8: معیارها و شاخص های تحقیق106
جدول شماره 9: نتایج تحلیل گروههای مطالعاتی140
جدول شماره 10 : کاربری حوزه ها151
جدول شماره 11: مشخصات قطعات زمین‌های عباس‌آباد به تفکیک حوزه‌ها158
ادامه جدول مشخصات قطعات زمین‌های عباس‌آباد به تفکیک حوزه‌ها159
ادامه جدول مشخصات قطعات زمین‌های عباس‌آباد به تفکیک حوزه‌ها160
ادامه جدول مشخصات قطعات زمین‌های عباس‌آباد به تفکیک حوزه‌ها161
جدول شماره 12 : آزمون KMO and Bartlett’s Test171
جدول شماره 13 : نتایج اشتراکات اولیه و اشتراکات استخراجی172
جدول شماره 14: عوامل اصلی پرسشنامه استفاده کنندگان172
جدول شماره 15: اثر ترکیب فعالیت ها بر رقابت پذیری173
جدول شماره 16: اثر ترکیب فعالیت ها بر جذابیت173
جدول شماره 17: اثر تسهیلات حمایتی بر رقابت پذیری174
جدول شماره 18: اثر تسهیلات حمایتی بر جذابیت174
جدول شماره 19: اثر تجربه محیطی بر رقابت پذیری175
جدول شماره 20: اثر تجربه محیطی بر جذابیت175
جدول شماره 21: اثر ارتباطات بر رقابت پذیری176
جدول شماره 22: اثر ارتباطات بر جذابیت176
جدول شماره 23: اثر عملکرد گردشگری بر رقابت پذیری177
جدول شماره 24: اثر عملکرد گردشگری بر جذابیت177
جدول شماره 25: اثر رضایت گردشگر بر رقابت پذیری178
جدول شماره 26: اثر رضایت گردشگر بر جذابیت178
جدول شماره 27: آزمون KMO and Bartlett’s Test181
جدول شماره 28 : نتایج اشتراکات اولیه و اشتراکات استخراجی181
جدول شماره 29: عوامل اصلی پرسشنامه متخصصان182
جدول شماره 30: معناداری گویه های مورد پرسش با رقابت پذیری182
جدول شماره 31: میزان همبستگی عناصر اصلی و وابسته با رقابت پذیری183
جدول شماره 32: معناداری گویه های مورد پرسش با جذابیت183
جدول شماره 33: میزان همبستگی عناصر اصلی و وابسته با جذابیت184
فهرست شکل ها
شکل شماره 1 : چرخه پیدایش شهر جهانی29
شکل شماره 2: گروه های دخیل در شکل گیری برند شهری37
شکل شماره 3: شهر بعنوان یک سیستم43
شکل شماره 4: مدل عمومی رقابت پذیری شهری47
شکل شماره 5: سطوح فضایی سه گانه مفهوم رقابت پذیری51
شکل شماره 7: مدل TDCA و پروسه مشتمل بر آن101
شکل شماره 7: مدل TDCA و پروسه مشتمل بر آن165
شکل شماره 8: اثر گذاری عوامل اصلی و اثر پذیری عوامل وابسته بر رقابت پذیری و جذابیت179
شکل شماره 9: شاخص های عوامل تاثیرگذار و موثر از رقابت پذیری و جذابیت از دید استفاده کنندگان180
شکل شماره 10: شاخص های عوامل تاثیرگذار و موثر از رقابت پذیری و جذابیت از دید متخصصان185
شکل شماره 11: اجزای تجربه محیطی189
فهرست نقشه ها
نقشه شماره 1: موقعیت زمین‌های عباس‌آباد در پهنه گسترده شهر تهران115
نقشه شماره 2: موقعیت زمین‌های عباس‌آباد در محورهای طبیعی و تاریخی شهر تهران115
نقشه شماره 3: محورهای سبز شرقی – غربی116
نقشه شماره 4: محورهای سبز شمالی – جنوبی پیشنهادی طرح جامع شهر تهران116
نقشه شماره 5: سازمان فضایی ادراکی122
نقشه شماره 6: شیکه ارتباطات شهری در محدوده عباس آباد125
نقشه شماره 7: ساختار توپوگرافیک زمین‌های عباس‌آباد پیش از تغییرات سال‌های اخیر127
نقشه شماره 8: ساختار توپوگرافیک زمین‌های عباس‌آباد پس از تغییرات سال‌های اخیر128
نقشه شماره 9: آخرین عکس ماه‌واره‌ای از زمین‌های عباس‌آباد ـ سال 1385129
نقشه شماره 10: محور‌های شمالی ـ جنوبی رود ـ دره‌های تهران در طرح جامع تهران131
نقشه شماره 11 و 12: موقعیت اراضی عباس آباد در ساختار طبیعی شهر تهران132
نقشه شماره 13: طرح جامع اراضی عباس‌آباد135
نقشه شماره 14: وضع موجود اراضی عباس آباد136
نقشه شماره 15: عناصر بخش شمالی محدوده اراضی عباس آباد137
نقشه شماره 16: باغات فرهنگی در محدوده اراضی138
نقشه شماره 17: عناصر بخش غربی مجموعه اراضی عباس آباد139
نقشه شماره 18: حوزه‌های هفت‌گانه زمین‌های عباس‌آباد142
نقشه شماره 19: ZONE A152
نقشه شماره 20: ZONE B153
نقشه شماره 21: ZONE C & E154
نقشه شماره 22: ZONE D155
نقشه شماره 23: ZONE F156
نقشه شماره 24: ZONE G157
فهرست نمودارها
نمودار شماره 1 : فرایند پژوهش16
نمودار شماره 2 : فرایند تحلیل164
نمودار شماره 3 : نسبت جنسی استفاده کنندگان166
نمودار شماره 4 : نسبت سنی استفاده کنندگان167
نمودار شماره 5 : وضعیت تاهل استفاده کنندگان167
نمودار شماره 6 : شغل استفاده کنندگان168
نمودار شماره 7 : میزان تحصیلات استفاده کنندگان168
نمودار شماره 8 : محل سکونت استفاده کنندگان169
نمودار شماره 9 : وسایل نقلیه استفاده کنندگان169
نمودار شماره 10 : انگیزه سفر استفاده کنندگان170
نمودار شماره 11 : نحوه شناخت استفاده کنندگان170
نمودار شماره 12 : تسهیلات اقامتی استفاده کنندگان171

فصل اول: کلیات پژوهش
1-1- تشریح موضوع پایان‌نامه و مسأله مورد پژوهش
بدون تردید یکی از مهمترین وقایع اواخر قرن بیستم، شکل گیری پدیده جهانی شدن و رقابت بین شهر ها است، که تحولات چشمگیری را در ابعاد مختلف زندگی بشر ایجاد کرده است. به دنبال کارهای اخیر هال(1984،1966)، و ساسن (1991)پژوهش های قابل توجه دیگری در مورد ایدهی “شهرهای جهانی” صورت گرفته است. این محققان، برای این شهرها به مثابه ی مراکز فرمان دهی اقتصاد جهانی و کانون های حیاتی جریان کالاها، افراد و عقاید نظریه پردازی کرده اند. (جان رنی شورت، 2004)
همانگونه که جهانی شدن به عنوان مفهومی نو و فراگیر از دهه 1980 می?دی بدینسو، حیات اجتماعی و اقتصادی و همچنین زندگی سیاسی و فرهنگی انسان معاصر را در بر گرفته است، مطالعات متمرکز بـر شهرها “، بهعنوان مکانهای تبلور زندگی اجتماعی و اقتصادی و فرهنگی انسان امروز نیز بـا توجـه بـهنگرانیها و چالشهای مطرح در زمینه مقوله جهانیشدن از دهه 1990 به گونهای از گفتمان غالب جهانیشدن تأثیر پذیرفتهاند. در این میان بررسی فضاهای شهری به منزلـه مهـمتـرین قلمـرو شـکلگیـری حیات جمعی شهروندان و یکی از کانونهای تجلی و انعکاس تاثبرات مثبت و منفی پدیده جهـانیشـدن ضروری مینماید.
مسئله جهانی شدن در ابعاد مختلف شهرها را به تلاشی دیگرگونه برای ادامه حیات واداشته است. شهر جهانی به عنوان مهمترین فضای فعالیت، قلب تپنده اقتصادی، اجتماعی، سیاسی و فرهنگی دنیای امروز است. در عصر کنونی، شهرها به عرصههای رقابت در مقیاس کلان بدل شده اند، رقابت بر سر جذب بیشترینها، که به کسب بیشترین سرمایه، بیشترین سود، و در نهایت بیشترین اعتبار میانجامد. چنانکه میتوان پنداشت، جنگ هزاره سوم “جنگ بر سر جذب مردم (ساکنین، سرمایه گذاران، شاغلان و …) در شهر” است.
مسئله رقابت پذیری شهری که خود دارای رابطه دو سویه با جهانی شدن و شهر جهانی است، مفاهیم جدیدی در رابطه با برنامه ریزی شهری پدید آورده است، که یکی از آنها الحاق برند فرهنگی و تفرجگاهی به منطقه ای در شهر است. چنین شهری دارای ویژگیهایی از جمله، داشتن داستان یا پیشینه، ویژگی منحصر به فرد، ارزش، تصویر و .. است.
رقابت پذیری گردشگری را می توان به ابعاد زیر دسته بندی کرد: رقابت پذیری اقتصادی، رقابت پذیری اجتماعی، رقابت پذیری فرهنگی، رقابت پذیری سیاسی، رقابت پذیری فنی(تکنولوژیکی) و رقابت پذیری محیطی.
در رقابت پذیری اجتماعی – فرهنگی، ویژگی های مقاصد اجتماعی و فرهنگی برای خلق یک مقصد که افراد تمایل به بازدید داشته باشند، مهم تر است. تمایل به بازدید از این مقاصد به دلیل تجربه ای است که هیج جای دیگر نمی توان آن را یافت. نقاط قوت اجتماعی-فرهنگی یک مقصد می تواند یک تعیین کننده غالب در رقابت پذیری باشد.
فضاهای شهری و جریان جهانی شدن دارای تعامل یا رابطهای دوسویهاند. از یک سو جریان جهانی شدن در گستره تأثیرگذاری اش برشهرها، به تدریج تأثیرات خود را بر فرم و فعالیت فضاهای شهری نمایان میسازد، وازسویی دیگر فضاهای شهری به شهرها (و حتی کشورها) در دستیابی به جایگاه مناسب در عصر جهانی شـدن وارائه تصویر معتبر بینالمللی و فراهم آوردن فضای مناسب برای ارتقای رقابتپـذیری شـهری یـاری مـیرسـانند.
تجربه کشورهای پیشرفته در این زمینه که افزایش مزیت های رقابتی در مراکز شهری بزرگ اثر فزاینده بر رشد سراسر کشور خواهد داشت برای کشورهای در حال توسعه مؤثر نبوده است. علت اصلی این وضعیت را به میزان زیادی می توان به نبود ساختار مناسب برای پیشبرد و گسترش توسعه در کشورهای در حال توسعه دانست. تصمیمات مکانی در بیشتر کشورهای درحال توسعه محدود به چند نقطه خاص بوده است.برای برنامه ریزی در کشورهای در حال توسعه، در جهت افزایش مزیت های رقابتی در مراکز شهری بزرگ ،الگویی از توسعه مورد نیاز است که منجر به عدم تمرکز شود و نیز توجه به این اصل که مفهوم رقابت پذیری الزاما مناطق یا شهرهای در رقابت با یکدیگر نیست.بلکه توانایی شهر برای پرورش،جذب و حمایت از فعالیتهایی است که استانداردهای زندگی در آن شهر را افزایش می دهند.
شهر تهران به عنوان اولین “سیاهچاله” در جمع شهرهای بزرگ دنیا قرار دارد. بر اساس تعریف “جان رنی شورت”، منظور از سیاهچاله، شهرهای بزرگ با جمعیتی بیش از 3 میلیون نفر است، که توسط گروه 1GAWC به عنوان شهر جهانی شناخته نشده و همتایی در سطح ملی خود ندارند. این سه معیار، شهرهایی از تهران با جمعیت 10.7 میلیون نفر تا چیتاگونگ با جمعیت 3.1 میلیون نفر را شامل می شود.
پنج مورد “فقر، فروپاشی، عدم ریسک پذیری، طرد شدن و مقاومت کردن” از عوامل مهم قرار گرفتن در چنین سطحی معرفی شده است. (جان رنی شورت،2004)
از طرف دیگر با مطالعه اسناد فرادست شهر تهران، این شهر دارای ویژگیهای منحصر به فردی در سطح جهان و منطقه (خاور میانه) است. ویژگیهایی نظیر موقعیت استراتژیک ویژه به لحاظ جغرافیایی، ویژگیهای فرهنگی-توریستی کارآمد، ویژگیهای بارز در زمینه علمی به طور خاص علوم پزشکی و جز آن، است. این ویژگیها همواره به ترسیم چشمانداز “شهر جهانی” توسط برنامه ریزان شهری در اسناد مختلف این شهر انجامیده است. شهر دانشپایه، شهر خلاق، شهر جهانی و … تابلویی از تهران در آینده میان مدت چند ده ساله آن، متصور است.
شهرتهران بدلیل نداشتن مرکزیت فرهنگی که پاسخگوی مطالبات روزافزون همه اقشار مردم باشد،هنوز شایسته نام یک شهر قرن بیست و یکمی نیست.برای ارزیابی تهران بعنوان شهری جهانی جایگاه کنونی آن را باید در مقیاس جهانی و در ارتباط با امکانات و کیفیت های آن تعریف کرد.اراضی عباس آباد در مجموعه فرصتهای مکانی مرتبط با توسعه پهنه مرکزی شهر تهران از جایگاه و ارزش بی بدیلی برخوردار است و اتخاذ هر تصمیمی در خصوص آن به لحاظ موقعیت زیست محیطی،ارتباطی،فضایی،اجتماعی و ارزش های اقتصادی اثری تعیین کننده در ساختار اجتماعی،فضایی و زیست محیطی شهر خواهد داشت. از سویی دیگر اراضی عباس آباد ظرفیت جذب نیازها و مطالبات خاصی از فعالیتها و عملکردهای برتر کلانشهر را دارد.با توجه به تغییر جایگاه شهر تهران به عنوان یک کلانشهر دارای پتانسیل های قابل رقابت با شهرهای جهانی همانگونه که در محور دوم چشم انداز طرح جامع تهران(1386) عنوان شده است و تغییر ابعاد کمی و کیفی نیازها،حال این مساله مطرح است که تعریف نقشی جدید برای پهنه مرکزی تهران تا چه اندازه توانسته به هدف خود که افزایش توان رقابت پذیری شهر تهران بوده است نزدیک شود.
2-1-معرفی و بیان پرسش ‌های پایان‌نامه
1- آیا تدوین سیاستهایی با محوریت فرهنگ در پهنه مرکزی اراضی عباس آباد توانسته است مزیت های رقابتی و ظرفیت های موجود در تهران را تقویت نماید؟
2- کدام یک از عوامل و فاکتورهای شاخص رقابت پذیری گردشگری بیشترین تاثیر را بر ارتقای رقابت پذیری محور فرهنگی – تفرجگاهی اراضی عباس آباد دارند؟
3-1- اهداف پایان‌نامه
هدف کلان:
1. مشخص کردن مفهوم رقابت پذیری شهری
2. ارزیابی رقابت پذیری شهری محور فرهنگی – تفرجگاهی اراضی عباس آباد
اهداف خرد:
1. تدوین شاخص های ارزیابی رقابت پذیری فرهنگی – تفرجگاهی
4-1- معرفی و بیان فرضیه‌های پایان‌نامه
اراضی عباس آباد قابلیت الحاق برند فرهنگی – تفرجگاهی در سطح دنیا را نداشته، لیکن واجد پتانسیل هایی برای رقابت با سایر جهان شهرهای دنیا است.
5-1- معرفی روش کار پایان‌نامه
الف) فرایند پژوهش
نمودار شماره 1 فرایند پژوهش را از طرح مسئله تا تحلیل داده ها و استخراج نتایج نشان می دهد.
نمودار شماره 1 : فرایند پژوهش
ماخذ: نگارنده، 1392
6-1- مسائل و مشکلات پژوهش
چالش بر انگیز ترین مشکلات و محدودیت های فرایند پژوهش عبارتند از:
* در بحث رقابت پذیری شهری، جنبه اقتصادی غلبه بی حد و حصری نسبت به سایر موضوعات دارد و این در حالی است که آشنایی اندک دانشجویان برنامه ریزی شهری با مسایل اقتصادی، تکافوی درک پیچیدگی های بسیار زیاد این حوزه را نمی کند، از همین رو در هنگام مرور ادبیات نظری، که عموما به زبان انگلیسی بودند، گاه به مواردی برخورد می شد که درک عمیق آنها در وسع علمی پژوهشگر نبود.
* عدم وجود منابع فارسی در زمینه رقابت پذیری منطقه ای که در نتیجه این محدودیت محقق ناگزیر تقریبا تمام بخشهای فصل دوم و سوم را با رجوع کامل به منابع انگلیسی و ترجمه آنها که مستلزم صرف زمان بسیاری بوده، انجام داده است.
* دسترسی بسیار محدود به منابع دست اول رقابت پذیری شهری بطور خاص در پایگاه نشریات خارجی دانشگاه.

فصل دوم: مفاهیم پایه و رویکردهای نظری پژوهش

مقدمه
همانگونه که مباحث رقابت پذیری شهرها و جهانی شدن به عنوان مفاهیمی نو و فراگیر از دهه 1980 میلادی بدین سو، حیات اقتصادی و اجتماعی و همچنین زندگی سیاسی و فرهنگی انسان معاصر را در بر گرفته است، مطالعات متمرکز بر “شهرها” به عنوان مکان های تبلور زندگی اجتماعی و اقتصادی و فرهنگی انسان امروز نیز با توجه به نگرانی هاو چالش های مطرح در زمینه مقوله جهانی شدن از دهه 1990 به گونه ای از گفتمان غالب جهانی شدن پذیرفته شده اند.در این میان بررسی فضاهای شهری به منزله مهم ترین قلمرو شکل گیری حیات جمعی شهروندان و یکی از کانون های تجلی و انعکاس تاثیرات مثبت یا منفی پدیده جهانی شدن، ضروری می نماید. در این زمینه، پرسش هایی از این دست مطرح می شوند:
فضاهای شهری به مثابه یکی از عناصر کارکردی شهرهایی که در جهت افزایش رقابت پذیری شهری و تقویت جایگاه جهانی خود تلاش می کنند، باید دارای چه کیفیات و مختصاتی باشند؟
در این پژوهش تلاش می شود تا با ارزیابی عملکردی محور فرهنگی تفرجگاهی عباس آباد پاسخگویی در حد ممکن به پرسش مطرح شده انجام شده و راهکارهایی در جهت تقویت نقش و جایگاه شهر تهران در عرصه های ملی و منطقه ای و بین المللی ( جهانی )، با توجه به دورنمای تحول و تغییر شهرها در فرایند جهانی شدن، ارائه گردد. در این پژوهش کوشش شده است تا با استفاده از روش های مختلف تحقیق و به ویژه روش های تفسیری و تحلیلی، گامی هر چند ناچیز در توسعه مرزهای دانش برنامه ریزی شهری در ایران برداشته شود و ضمن تبیین موضوع و جنبه های نظری مرتبط، در شناسایی تاثیرات جهانی شدن بر فضاهای شهری تلاش گردد. اساسا باید توجه داشت که این مطالعه تلاشی است برای جلب توجه به نقشی که برنامه ریزی شهری می تواند در تقویت سطح رقابت پذیری شهرها در عصر جهانی شدن ایفا کند. چنین نقشی نه تنها برای شهرهای جهانی، که برای سایر شهرهای دور مانده از منزلت شهر جهانی نیز می تواند مطرح باشد.
1-2- روند عمومی شهرسازی
1-1-2- اهداف برنامه ریزی شهری و منطقه ای
تاریخ برنامه ریزی در جامعه صنعتی در نگاه اول ممکن است تلاشی برای بهبود چارچوب فضایی یک جامعه مطابق با تغییر نیازها و خواست ها به نظر برسد. اما تداوم آن به چیزی بیشتر از تلاش های مکرر برای رفع مشکلات دریافت شده بود. سه تغییر مهم برنامه ریزی در اروپا عبارتند از:
در دهه اول قرن ما، تفسیر جدید و قانع کننده برنامه ریزی توسط پاتریک ابرکرامبی در اواخر سی سالگی اش ارائه شد: ” برنامه ریزی شهری در نتیجه مطالعات دقیق مکان و روابط خارجی آن، در جستجوی یک دست هدایت گر با گرایش به ارزش گذاری طبیعی است. نتیجه چیزی بیش از یک مهندسی ماهر یا بهداشت رضایت بخش یا اقتصاد موفق است، برنامه ریزی باید یک سازمان اجتماعی و یک کار هنری باشد.”
در حدود سال 1960، مفهوم جدیدی از برنامه ریزی کل نگر(جامع) در پاسخ به نبود ارزش گذاری طبیعی ایجاد شد: برنامه ریزی فضایی به عنوان بخش متقاطع با سیاست اجتماعی برنامه ریزی کل نگر
در دهه هفتاد دورنمای کاهش منابع و “محدودیت های رشد” اعتماد به نفس برنامه ریزان را در ” آینده در اختیار ماست” از بین بردند. نتیجه دور شدن از جاه طلبی های اولیه برای کل نگری بود: انعطاف پذیری، گامهای کوچک، قابلیت بازگشت و رهیافت های دقیق به عنوان عناصر کلیدی شناخته شدند.
-2-1-2گسترش و تغییر نیازها در برنامه ریزی
* در اواسط 1970 تقریبا تمام کشورها کاهشی را در نرخ تولد، بیکاری و جمعیت سالخورده تجربه کردند. برنامه ریزی بین سالهای 1980 و 1985 دوباره مورد تفکر و طراحی قرار گرفت یا قانون جدیدی بر آن اعمال شد.
در همان زمان بحث های باززنده سازی شهری و سرمایه گذاری برای مشاغل جدید مطرح شدند.
* کشورها اشکال مختلفی از قطبی شدن را تجربه کردند.
* محدودیت سیاست های شهری برای جهت دهی به این تغییرات شهری فقط مورد قدردانی قرار می گیرد.
* در نتیجه، تاکید برنامه ریزی از جهت دهی طبیعی وقایع به کمک به جوامع، تنظیم تغییرات اقتصادی و اجتماعی در مورد تجارت بین المللی، خدمات اطلاعاتی و جستجو برای مکان های زندگی با کیفیت بالا تغییر کرده است.
* نقش برنامه ریز از کارشناسی که برنامه را پیش نویسی می کند، به مشاوری که انتخاب های سیاسی را در نحوه استفاده از زمین روشن می کند، تضادها را پیش بینی کرده و فرصت ها را شناسایی میکند، تغییر یافت.
* محصول برنامه ریزی اکنون بیشتر ناشی از راهبرد فضایی است.
مهم ترین تغییرات در رهیافت برنامه ریزی شهری از سال 1967

جدول شماره 1: مهم ترین تغییرات در رهیافت برنامه ریزی از سال 1967
ازبهباغ شهر2شهر درونی3گسترش توسعه های جدیدحفاظت و نوسازیمفهوم ساده برنامه ریزی به عنوان معماری در مقیاس بزرگدرک شهر به عنوان یک سیستم اقتصادی و اجتماعیایجاد و کنترل تمام محیطپذیرش تنوع و اتفاق خوشایندبرنامه ریزی کل نگر(جامع) نهایی4برنامه سیاسی انعطاف پذیر5برنامه ریزی از بالا به پایینتشویق ابتکارات خود یاور6محصول برنامه ریزی مطابق با قواعد طراحیفرایند برنامه ریزی به عنوان نتیجه مشارکتجدایی کاربری ها به دلایل بهداشتیاختلاط کاربری ها برای تنوع اجتماعیتکیه بر کامپیوتر و مدلهای آماریعدم اطمینان به برنامه ریزی بر مبنای مدلروش های اماریدغدغه های کیفیبرنامه ریز به عنوان تنها فرد درگیر در برنامه ریزیاستفاده از دیدگاهها و محصولات طیف وسیعی از افرادفن آوری صنعتیفن اوری الکترونیکیانرژی ارزانانرژی هزینه برسیستم مرکزیتمرکز زداییشهرداری ارائه دهنده خدماتشهرداری به عنوان کارآفرین شهریحکومت شهریبازاریابی شهری: سرمایه گذاری در موفقیتماخذ: گزارش هزاره ISoCaRP
3-1-2- نیاز به برنامه ریزی
سیستم ها و مفاهیم جدید برنامه ریزی
ما در عصر تغییرات زندگی می کنیم. از آن جایی که مشکلات و شرایط برنامه ریزی ثابت نمی مانند، یافتن راههای جدیدی برای به چالش کشیدن نیازها و خواست های برنامه ریزی فراتر از مفاهیم مرسوم برنامه ریزی، الزامی است.
رابطه بین برنامه ریزی کالبدی و اقتصادی
* ادغام کردن برنامه ریزی کالبدی، اجتماعی و اقتصادی در تمامی سطوح
* اصلاح سیستم تصمیم گیری و عمل، با اجازه به مشارکت شهروندان
* تامین امنیت ادامه فرایند برنامه ریزی و بدست آوردن انسجامی در تمامی مراحل فرایند
* و نهایتا هماهنگ سازی تحصیل و توانایی
برنامه ریزی برای یک آینده نامعلوم
در جهان امروز که توسط پیشرفت فن آوری و جهانی شدن احاطه شده، شکاف بین کشور ها و جوامع گوناگون در برخورد با کیفیت زندگی، همواره در حال رشد است. مسئله چگونگی حل این مشکل و انتخاب برنامه ای برای حل این مشکل در آینده است7.
4-1-2- مهم ترین موضوعات فرایند برنامه ریزی
این مرحله از پیشرفت و برنامه ریزی به وسیله پیچیدگی موضوعات، عدم قطعیت و تغییرات سریع مشخص شده است. بعد از یک سقوط در برنامه ریزی و تحقیقات در سال 1980، یک تجدید حیات سریع در سال 1990 شناسایی می شود. برخی از گرایشات کلیدی عبارتند از:
* اثرات جهانی شدن، ادغام اقتصاد و رقابت
* تلاش برای مبارزه با نابرابری های اجتماعی، بیکاری و همساز کردن مهاجرت
* جستجو برای حکومت شهری مشارکتی و همکاری، با تاکید بر مشارکت های جدید
* تاکید بر تمرکز زدایی، انتقال و پشتیبانی برای دولت های محلی
* تلاش مستمر برای ریشه کن کردن فقر
فرایند جهانی شدن
فرایند جهانی شدن و باز شدن اقتصاد، جهان را گرد هم آورده است.شهرهای سراسر جهان به سرعت در حال تبدیل شدن به بخشی از سیستم جهانی ، بیشتر و بیشتر، با تکیه بر روی سرمایه گذاری خارجی اند.خصوصی سازی از سوی دیگر شخصیت شهرها که به صورت غالب در حال حاضر توسط بازی نیروهای بازار تعیین شده اند، را تغییر داده است.شهرها در حال حاضر در رقابت با یکدیگر در سطح جهانی و محلی برای جذب سهم بیشتری از سرمایه گذاری های خصوصی هستند .روش های سنتی برنامه ریزی، که با توجه به برنامه ریزی به عنوان یک فرایند فنی حرفه ای که از طریق آن تعیین “منافع عمومی” بهینه سازی شده است، دیگر معتبر نیست.اتکای بیش از حد بر اصول بازار و منافع خصوصی به سوداگران بازار املاک و مستغلات اجازه داده است نقش حیاتی در تخصیص استفاده از زمین و در تعیین اولویت های سرمایه گذاری بازی کنند8.

5-1-2- همکاری و مشارکت در فرایند برنامه ریزی
همکاران و بازیگران اصلی در فرایند برنامه ریزی
اصطلاح “شریک” به خوبی می تواند توسط “بازیگر” بلکه “قهرمانان” جایگزین شود. “همکاران” به کسانی گفته می شود که اهداف، منافع و تمایلات مشابه دارند. این بازیگران، که طبقه بندیشان مبهم است، به همان اندازه نیز می تواند به عنوان تمام این نیروها، که تاثیری در نتیجه نهایی روند اجرا دارند تعریف شوند.
مشارکت در برنامه ریزی
مشارکت به عنوان “قدرت” معرفی شده است : قدرت منفعت عمومی، قدرت حرفه ای، قدرت سیاسی، همراه با سیاستمدارانی که همواره با بخش قدرتمند لحظات مواجه اند. هدف اصلی سازماندهی تمام همکاری ها باید تولید اعتماد به نفس میان بازیگران و همکاران باشد.
مشارکت در برنامه ریزی و توسعه به معنای همکاری بین شرکایی که دارای منافع متفاوت اند، اما مایل به همکاری در یک پروژه مشترک به صورت عادلانه هستند9.

شهر و بحران های شهری
شهر در هسته توجه برنامه ریزان قرار دارد. این پدیده به مدت 35 سال هدف بسیاری از مطالعات و مناظراتی که درگیر ساختار، کاربرد زمین، و یا کارکرد شهری بودند، یا بصورت عمومی تر درگیر مشکلات حل نشدنی شهرهای بزرگ بوده اند، بوده است.
امروزه شهرها در بحران قرار دارند و برنامه ریزی شهری، با بیشترین میزان نظمی که برای مدلسازی شهر و توسعه ان بکار می برد، بصورت جدی با برنامه ریزانش، مفاهیم آن ها، روش ها، چشم انداز و حتی وجودشان، مورد سوال است.
6-1-2- برنامه ریزی برای آینده
* برنامه ریزی برای آینده – از دانش تا عمل
* عمل برنامه ریزی – تحقیق برنامه ریزی – تحصیل برنامه ریزی
* تحرک و فن آوری اجتماعات – چالش هایی برای برنامه ریزی شهری و منطقه ای
* برنامه ریزی و مدیریت محدوده های ساحلی
* آب و زمین – برنامه ریزی یکپارچه برای یک آینده پایدار10
2-2- جهانی شدن
بررسی تاثیرات جهانی شدن بر شهرها و پاسخ شهرها به فشارهای ناشی از جهانی شدن، موضوع مطالعات گوناگونی در طول دهه ها به دلیل اهمیت اجتماعی و اقتصادی، روابط پیچیدهای با جهانی شدن داشته اند. مطالعات درباره این روابط در حال شکل دادن به یک چارچوب نظری جدید در مطالعات شهری است که نظریه شهر جهانی خوانده می شود. در مطالعات شهری، این نظریه جدید با پرسش هایی در رابطه با تاثیرات جهانی شدن بر شهرها و نحوه پاسخ گویی شهرها به جهانی شدن آغاز می شود و با تدوین فرایندهایی راهنما برای هدایت شهرها به سمت جهانی شدن پایان می یابد. نظریه شهر جهانی دربرگیرنده محورهای مطالعاتی دیگری، نظیر شناخت تاثیرات جهانی شدن در رابطه با ماهیت جدید شهرهای معاصر، تعیین معیارهایی برای شناخت شهرهای جهانی، بررسی خصوصیات این شهرها، رتبه بندی شهرهای جهانی و بررسی روابط بین شهرها و شبکه های شهری جهانی است. (پور احمد1390: 29)
نظریه شهر جهانی متشکل از مباحث و فرضیاتی برای تبیین روابط بین جهانی شدن و شهر و نحوه مواجهه شهرها با جهانی شدن در دهه های اخیر است. در این نظریه، شناخت شهرهایی که بیشترین پیوند را با جهانی شدن دارند و همچنین معیارهای تعیین سطح این پیوستگی، از اهمیت کانونی برخوردار است. این نظریه همچنین تبیین کننده رویکردهای جدید شهرها برای حفظ حیات و اهمیت خود در دوران جهانی شدن است؛ دورانی که امکان پراکندگی فعالیت ها در سراسر جهان موجب تحول مفهوم مکان و جغرافیا شد. رتبه بندی شهرها بر اساس میزان جهانی بودن آنها و نقش هایی که برای تاثیر گذاری بر اوضاع مختلف جوامع در سراسر جهان ایفا می کند، بخش دیگری از نظریه شهر جهانی را تشکیل می دهد.
شناخت و تبیین این نظریه مستلزم شناخت ماهیت و فرایندهای جهانی شدن و تاثیرات آن بر شهرهای معاصر از یک سو و شکل دادن به فرایندهایی برای ارتقای سطح عملکردی شهرها در نظام فعالیت های جهانی از سوی دیگر است.(پور احمد1390: 29)
1-2-2- تاریخچه جهانی شدن
به گفته پل لادسین: دنیا کوچک است و جهانی شدن آن را حتی در رویارویی با بحران ها و اغتشاشات کوچک کرده است(لادسین، 2006،1).
گروهی معتقدند که اصطلاح جهانی شدن به دو کتابی باز میگردد که در سال 1970 منتشر شد. کتاب اول تالیف مارشال مک لوهان، با عنوان جنگ و صلح در دهکده جهانی و کتاب دوم نوشته برژنسکی است. مباحث کتاب اول بر نقش تحولات و وسایل ارتباطی در تبدیل شدن جهان به دهکده ی واحد جهانی متمرکز بود. مک لوهان در این کتاب، جهان را به سه دوره تقسیم کرده است:
تمدن شفاهی یا کهکشان شفاهی؛


پاسخ دهید